قانون جدید چک

مشخصات ظاهری چک های جدید

از ابتدای 1400، صدور، دریافت و انتقال چک های جدید باید در سامانه صیاد ثبت شود و امکان صدور چک در وجه حامل وجود ندارد

مشخصات ظاهری چک های جدید

  • رنگ این چک ها بنفش است.
  • در چک های جدید شناسه یکتای 16 رقمی در سمت چپ بالای هر برگ چک دیده می شود. همچنین بارکد نیز بر روی هر برگ چک چاپ می شود.
  • درج عبارت "کارسازی این چک منوط به ثبت صدور، دریافت و انتقال آن در سامانه صیاد است."

لزوم قانون اصلاح چک

تصوير

چک برگشتی

پنجمین مانع جدی فضای کسب و کار در بنگاه های اقتصادی

در شرایط رکود و تنگنای مالی در سال های اخیر، بنگاههای اقتصادی به سمت معاملات مدت دار از طریق چک حرکت کرده اند. متاسفانه عدم ساماندهی و تقویت اعتبار و اطمینان به چک به عنوان مهمترین ابزار خرید مدت دار منجر به ایجاد مشکلات روزافزون برای فعالین اقتصادی و وخیم تر شدن اوضاع کسب و کار شده است. این امر با افزایش ریسک معاملات و ناامنی در فضای کسب و کار، مانع رونق تولید و اشتغال زایی شده است.

تصوير 2

اطاله دادرسی

اطاله دادرسی طولانی در پرونده های چک و تحمیل هزینه بالا به فعالان اقتصادی

رسیدگی به پرونده های مطالبه وجه چک به طور میانگین حدود یک تا دوسال به طول می انجامد و با احتساب هزینه های وکیل ، بسته به شرایط چیزی در حدود بیست درصد مبلغ چک هزینه دارد. در این بین وجود برخی گریزگاه های حقوقی ناشی از فرآیندهای ناقص و نادرست رسیدگی اجرای احکام صادره را با بن بست جدی مواجه می کند.

تصویر 3

ضعف نظارت

ضعف نظارت و کنترل برفرآیند صدور چک و اتکا صرف به لاشه کاغذی چک

عدم نظارت بر لحظه صدور برگه چک منجر به سهولت صدور چک بدون پشتوانه شده است . از طرفی دیگر ، صدور چک صرفا مبتنی بر کاغذ بوده و اطلاعات مندرج در لاشه ی کاغذی چک در هیچ جای دیگری به طور متمرکز و نظام مند ثبت و پشتیبان گیری نمی شود. به همین دلیل امکان سرقت ، جعل ، مفقود و مخدوش شدن برگه چک و از بین رفتن آن در حوادث گوناگون وجود دارد که منجر به شکل گیری دعاوی حقوقی و کیفری متعددی می شود.

قانون جدید چک

1
تصویر 1

ممنوعیت صدور چک در وجه حامل

ممنوعیت صدور و پشت ‌نویسی چک در وجه حامــل پس از انقضای دو سـال از لازم‌ الاجراء شدن قانـون و ضرورت ثبت انتقال چـک در سامانه صیــاد به جای عملیات صدور و ظهرنویسی چک

2
تصوير2

رفع سوء اثر از چک برگشتی با گذشت سه سال از تاریخ برگشت

پیش‌بینی مرور زمان 3 ساله به عنوان یکی از راه‌های رفع سوء‌اثر از سوابق چک برگشتی افراد مشروط به عدم طرح دعوی حقوقی و کیفری

3
تصوير3

ثبت آنی برگشتی و رفع برگشتی چک در سامانه بانک مرکزی

تصوير4 فراهم شدن امکان ثبت آنی اطلاعات چک برگشت شده و اطلاعات صادر کننده چک در سامانه صیاد متمرکز بانک مرکزی بصورت آنی با هدف جلوگیری و پیشگیری از تخلفات احتمالی

4
تصوير5

صدور سریع اجرائیه فوری در مورد چک های بی محل

صدور اجرائیه دادگاه علیه صادرکننده چک بلامحل بدون رسیدگی ماهوی مطابق ماده 9 قانون، دادگاه مکلف است بنا به درخواست دارنده چک در خصوص استیفا مبلغ چک، در صورت وجود شرایط حسب مورد علیه صاحب حساب، صادرکننده یا هر دو اجرائیه صادر نماید

5
تصوير6

رفع سوء اثر از چک برگشتی به دلیل دستور عدم پرداخت

گواهی عدم پرداخت به جهت موضوع ماده 14 قانون صدور چک , صادرکننده چک یا ذینفع یا قائم‌مقام قانونی آن‌ها با تصریح به اینکه چک مفقود یا سرقت یا جعل‌شده یا از طریق کلاه‌برداری یا خیانت‌درامانت یا جرائم دیگری تحصیل گردیده می‌تواند کتباً دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد

6
تصوير7

امکان ثبت مشخصات دارنده چک در سامانه صیاد توسط صادر کننده

دارنده دسته چک موظف است اطلاعات کامل مربوط به چک صادره را در سامانه صیاد بانک مرکزی ثبت نماید این اطلاعات شامل تاریخ چک , مبلغ چک , نام و نام خانوادگی و شماره کارت ملی ذینفع چک و شناسه ملی شرکتها است

7
تصوير8

اعتبار سنجی کامل مشتری توسط سامانه صیاد شامل وضعیت چک های برگشتی

تصوير14 رده بندی صاحبان دسته چک به پنج سطح اعتباری بر اساس میزان چک های برگشتی

8
تصوير9

مدت اعتبار سه ساله دسته چک ها از زمان چاپ دسته چک

مدت اعتبار چک های یک دسته چک سه سال تعیین گردیده است و پس از پایان مدت فوق الذکر دسته چک و چک های آن قابل استفاده نخواهد بود و امکان ثبت چک های فوق در سامانه صیاد فراهم نیست

9
تصوير10

جلوگیری از افتتاح هر گونه حساب بانکی و صدور کارت بانکی

تصوير11 هر فردی که دارای چک برگشتی در سیستم بانکی کشور باشد از لحظه برگشت چک به هیچ عنوان مجوز افتتاح هیچونه حساب بانکی و صدور کارت بانکی را نخواهد داشت

10
تصوير12

عدم پرداخت هر گونه تسهیلات بانکی و صدور ضمانتنامه

تصوير13 هر فردی که دارای چک برگشتی در سیستم بانکی کشور باشد از لحظه برگشت چک به هیچ عنوان امکان اخذ هیچگونه تسهیلات از سیستم بانکی کشور را ندارد همچنین هیچ ضمانت نامه ارزی و ریالی نیز قابل صدور نخواهد بود

نوآوری های قانون جدید چک

خروج صدور دسته‌چک از حیطه اختیار بانک‌های تجاری و تمرکز آن در سامانه صیاد بانک مرکزی

مطابق ماده 5 قانون مذکور، بانک مکلف است برای ارائه دسته‌چک به مشتریان خود، صرفاً از طریق سامانه صدور یکپارچه چک (صیاد) نزد بانک مرکزی اقدام نماید. این سامانه پس از اطمینان از صحت مشخصات متقاضی با استعلام از سامانه نظام هویت سنجی الکترونیکی بانکی (نهاب) و احراز نبود ممنوعیت قانونی، نسبت به دریافت گزارش اعتباری از سامانه ملی اعتبارسنجی موضوع مواد 5 و 8 «قانون تسهیل اعطای تسهیلات و کاهش هزینه‌های طرح و تسریع در اجرای طرح‌های تولیدی و افزایش منابع مالی و کارایی بانک‌ها» یا رتبه‌بندی اعتباری از شرکت‌های موضوع‌بند 21 ماده 1 «قانون بازار اوراق بهادار» اقدام نموده و متناسب با نتایج دریافتی، سقف اعتبار مجاز متقاضی را محاسبه و به هر برگه شناسه یکتا اختصاص می‌دهد. در این صورت افراد بدحساب و کلاه‌بردار امکان تبانی با بانک‌ها جهت اخذ دسته‌چک را نخواهند داشت، چراکه استعلام سوابق، احراز عدم ممنوعیت‌ها و صدور دسته‌چک به‌صورت متمرکز توسط سامانه بانک مرکزی و بر مبنی اعتبارسنجی انجام می‌گیرد. از طرف دیگر اختصاص کد یکتا به هر برگه چک، امکان برقراری تقارن اطلاعات و افزایش اعتبار چک را فراهم می‌کند.

منوط کردن اعتبار صدور چک به ثبت اطلاعات آن در سامانه یکپارچه بانک مرکزی

طبق ماده 8 قانون مذکور، بانک مرکزی مکلف است امکاناتی را ایجاد کند تا ظرف مدت دو سال از لازم‌الاجرا شدن این قانون، صدور هر برگه چک مستلزم ثبت مشخصات هویتی دریافت‌کننده، مبلغ و تاریخ سررسید چک برای شناسه یکتای برگه چک توسط صادرکننده در سامانه یکپارچه بانک مرکزی بوده و امکان انتقال چک به شخص دیگر توسط دارنده تا قبل از تسویه، صرفاً با ثبت هویت گیرنده جدید برای همان شناسه یکتای چک در آن سامانه امکان‌پذیر باشد. سامانه مذکور بایستی به‌گونه‌ای خواهد بود که در صورت وجود چک برگشتی رفع سوء اثر نشده در سابقه صادرکننده، اجازه صدور برگه چک جدید برای وی داده نخواهد شد. با اجرای این قانون اعتبار چک صرفاً متکی بر لاشه کاغذی نخواهد بود و با پشتیبان گیری و ثبت اطلاعات مندرج در چک در سیستم متمرکز بانک مرکزی، اعتبار چک افزایش‌یافته و نگرانی در خصوص از بین رفتن آن در حوادثی از قبیل سیل زلزله و..... وجود نخواهد داشت و وقوع جرائمی همچون جعل و سرقت چک به میزان قابل‌توجهی کاهش خواهد یافت و بعضاً موضوعیت نخواهند داشت. از طرف دیگر با توجه به منوط شدن صدور چک به ثبت اطلاعات آن در سامانه، امکان نظارت بر لحظه صدور برگه چک و کنترل افراد پرخطر برای بانک مرکزی فراهم می‌شود

برقراری تقارن اطلاعات هنگام صدور برگه چک با ایجاد امکان استعلام آنی وضعیت اعتباری صادرکننده

مطابق ماده 8 این قانون، بانک مرکزی مکلف است ظرف دو سال پس از تصویب این قانون، با استفاده از زیرساخت‌های موجود تمهیداتی را فراهم نماید تا امکان استعلام آخرین وضعیت اعتباری صادرکننده چک شامل سقف اعتبار مجاز و سابقه چک‌های برگشتی در سه سال اخیر و میزان مانده تعهدات چک‌های تسویه نشده برای دریافت‌کننده به‌صورت آنی میسر گردد. به‌این‌ترتیب گیرنده چک امکان ارزیابی ریسک معامله با فرد مقابل را خواهد داشت و سوءاستفاده افراد بدحساب و کلاه‌بردار از چک به میزان قابل‌توجهی کاهش خواهد یافت و از صدور چک‌هایی که احتمال برگشت خوردن آن‌ها بالاست نیز جلوگیری به عمل می‌آید

صدور اجرائیه دادگاه علیه صادرکننده چک بلامحل بدون رسیدگی ماهوی

مطابق ماده 9 قانون، دادگاه مکلف است بنا به درخواست دارنده چک در خصوص استیفا مبلغ چک، در صورت وجود شرایط زیر حسب مورد علیه صاحب حساب، صادرکننده یا هر دو اجرائیه صادر نماید. در متن چک، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی نشده باشد در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است؛ گواهی عدم پرداخت به جهت موضوع ماده 14 (مطابق ماده 14 قانون صدور چک صادرکننده چک یا ذینفع با قائم‌مقام قانونی آن‌ها با تصریح به اینکه چک مفقود یا سرقت یا جعل‌شده یا از طریق کلاه‌برداری یا خیانت‌درامانت یا جرائم دیگری تحصیل گردیده می‌تواند کتباً دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد.) صادر نشده باشد

فرآیند پیگیری قضایی

شیوه جدید به این صورت است که دارنده چک برگشتی در ابتدا به بانک مراجعه می‌کند و از بانک، تقاضای صدور گواهی‌نامه عدم‌پرداخت، ثبت آنی اطلاعات چک در سامانه چک‌های برگشتی بانک مرکزی و درج «کدرهگیری» برروی گواهی‌نامه مذکور آن می‌کند( با بخشنامه‌ای که بانک مرکزی در تاریخ ۲۸اسفندماه سال 1397صادر کرد، دستور درج کدرهگیری در تمامی گواهی‌نامه‌های عدم پرداخت چک‌های برگشتی، به تمامی بانک‌های کشور ابلاغ شد) سپس به دفاتر خدمات الکترونیک قوه قضائیه رفته و شکایت خود را در آنجا ثبت می‌کند. بعد از ثبت شکایت، طی مدت کوتاهی قاضی پرونده، ظاهر چک را بررسی می‌کند؛ اگر سه شرط اصلی‌ای که در متن قانون ذکر شده‌است در ظاهر چک رعایت شده باشد؛ اجرائیه را صادر می‌کند. از لحظه صدور اجرائیه ۱۰ روز به صادرکننده چک برگشتی مهلت داده می‌شود که مطالبات خود را پرداخت کند، در غیر این‌صورت از طریق قانون «نحوه اجرای محکومیت‌های مالی» با صادرکننده چک برگشتی، برخورد می‌شود.

مراجعه به بانک مربوطه و انجام مراحل برگشت چک در بانک و اخذ کد رهگیری

تصوير1

مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و درخواست صدور اجراییه قضایی

تصوير2

انتظار یک هفته ای جهت انجام اقدامات اداری توسط مراجع قضایی

تصوير3

دریافت اجراییه قضایی از دفتر خدمات الکترونیکی قضایی

تصوير4

نقد کردن چک برگشتی به وسیله اجراییه قضایی

تصوير5

استعلام سوابق چک برگشتی

امکان استعلام چک‌های صیادی از طریق تارنمای بانک مرکزی فراهم شده است. بر این اساس مشتریان می‌توانند شناسه استعلام ۱۶ رقمی مندرج در چک‌های صیادی را در بخش استعلام چک صیادی سایت بانک مرکزی وارد کرده و نسبت به اعتبارسنجی چک به صورت رایگان و نامحدود اقدام کنند.

استعلام از طریق ارسال پیامک

سامانه پیامکی

استعلام از طریق وب سایت بانک مرکزی

لینک استعلام

فرآیند ثبت، تایید و انتقال چک در سامانه صیاد

صادرکنندگان و دریافت کنندگان چک از ۲۰ دی ۱۳۹۹می‌توانند فرآیند ثبت، تائيد و انتقال چک در سامانه صياد را به صورت اختياري انجام دهند. در حال حاضر این امکان از طریق برنامک‌های موبایلی که فهرست آنها در تارنماي شرکت شبکه الکترونيک پرداخت کارت (شاپرک) (www.shaparak.ir ) منتشر می‌شود، فراهم است. با توجه به اختیاری بودن این امر تا اطلاع ثانوی، تمام چک‌ها کمافي‌سابق بدون نياز به ثبت در این سامانه در شبکه بانکي کشور پذيرش و پردازش خواهند شد. لازم به ذکر است انتقال چک نیز کمافي سابق از طريق ظهرنويسي با ذکر هويت گيرنده جديد معتبر خواهد بود. همچنین چک‌های کنونی می توانند در وجه حامل نیز صادر شوند. برنامک‌های حوزه پرداخت صرفاً امکان ارائه خدمت به مشتریان حقیقی و حساب‌های انفرادی را دارا می‌باشند.

تصوير1

مراحل ثبت چک توسط صادر کننده چک

1

لازم به ذکر است این مرحله به عنوان ثبت اولیه چک تلقی شده و ثبت نهایی چک در سامانه صیاد مستلزم تایید دریافت چک توسط ذینفع آن می‌باشد

تصوير2

مراجعه به برنامک از طریق تلفن همراهی که سیم کارت آن متعلق به صادرکننده چک است.

تصوير3

ثبت تاریخ سررسید مبلغ , اطلاعات هویتی ذینفع و بابت در برگ چک

تصوير4

احراز هویت از طریق یکی از کارت های بانکی صادر شده از سوی بانکی که دسته چک وی را صادر کرده است

تصوير5

ورود مندرجات چک در سامانه صیاد

تصوير6

تایید و ثبت اولیه چک

استعلام و تایید دریافت چک (توسط ذینفع)

2
تصوير8

مراجعه به برنامک از طریق تلفن همراه که سیم کارت آن متعلق به گیرنده چک (1)چک است

تصوير9

احراز هویت از طریق یکی از کارت های بانکی صادر شده متعلق به شخص گیرنده

تصوير10

استعلام و تطبیق مندرجات برگ چک شامل تاریخ سررسید , مبلغ , اطلاعات هویتی دریافت کننده چک و بابت

تصوير11

تایید یا رد چک بر اساس انطباق یا عدم انطباق مندرجات

تصوير12

در صورت تایید چک در مرحله قبل , چک در وضعیت ثبت نهایی قرار می گیرد و قابلیت نقد شدن در تاریخ سررسید را خواهد داشت

مراحل انتقال چک توسط انتقال دهنده چک

3
تصوير14

مراجعه به برنامک از طریق تلفن همراه که سیم کارت آن متعلق به انتقال دهنده(1)چک است

تصوير15

احراز هویت از طریق یکی از کارت های بانکی صادر شده از سوی بانکی که دسته چک وی را صادر کرده است

تصوير16

ورود اطلاعات برگ چک متعلق به انتقال دهنده در سامانه صیاد

تصوير17

ورود اطلاعات مربوط به قلم اطلاعاتی بابت و هویت ذینفع جدید چک- انتقال گیرنده

تصوير18

تایید و ثبت اولیه انتقال چک

استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک

4

این سرویس، همانند گذشته، امکان استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک از طریق ورود شناسه ۱۶ رقمی صیادی برگ چک را فراهم می‌کند. علاوه بر ابزارهای دسترسی به سامانه صیاد، خدمت مذکور از طریق روش‌های زیر قابل دریافت می‌باشد

  • الف ) پورتال بانک مرکزی

    از طریق مراجعه به پایگاه اطلاع ‌رسانی این بانک به نشانی www.cbi.ir و با مراجعه به صفحه استعلام وضعیت اعتباری چک صیادی، از طریق ارسال شناسه استعلام 16 رقمی مندرج در چک‌های صیادی، نسبت به وضعیت اعتباری کلی صادرکننده چک از نظر تعداد و مبلغ چک های برگشتی رفع سوء اثر نشده نزد شبکه بانک مطلع شوند. لازم به ذکر است، این اطلاعات در قالب دسته‌بندی‌هایی که شرح جزئیات آن‌ها در تارنمای این بانک موجود است، ارائه می‌شود

  • ب ) از طریق سامانه پیامکی ۷۰۱۷۰۱

    سامانه پیامکی ۷۰۱۷۰۱ امکان استعلام وضعیت اعتباری کلی شخص صادرکننده چک، شامل دسته‌ای که وی بر اساس تعداد و مبلغ چک‌های برگشتی رفع سوء اثر نشده، در آن قرار می‌گیرد را اعلام می‌کند

رد چک توسط گیرنده

5

در صورت رد چک: ذینفع ضمن انتخاب حداقل یکی از دلایل مندرج در سامانه، می‌بایست فیزیک چک را به صادرکننده/انتقال‌دهنده عودت دهد

پرسش های متداول

مشمول الزامات و سازوکارهای مقرر در قانون صدور چک نخواهد بود و صرفاً به عنوان یک سند مدنی مؤید طلب است.

نقل و انتقال چک های با ظاهر و مندرجات جدید در صورت ثبت مراتب انتقال در سامانه صیاد بلامانع است و در مورد چک های صادره از دسته چک های قدیم، نقل و انتقال عادی چک کما فی السابق بلامانع است.

چک‌های قدیمی به شکل سابق می‌توانند کارسازی شوند و بنابراین در وجه حامل نیز می‌توانند صادر شوند.

صدور چک های با ظاهر و مندرجات جدید در هر صورت مستلزم ثبت در سامانه صیاد است. صدور چک برای ضمانت بلامانع است و لی چک بدون تاریخ اساساً قابل وصول نمی باشد. وصول چنین چکی منوط به درج تاریخ است و بانک در مقام تأدیه وجه آن به ضمانی بودن آن ترتیب اثر نخواهد داد.

از تاریخ اعلام بانک مرکزی، ظهرنویسی چک های کاغذی ممنوع بوده و انتقال چک مستلزم ثبت مراتب در سامانه صیاد خواهد بود

حسب مورد بر عهده صادرکننده (در مقام صدور) و یا دارنده (در مقام انتقال) است.

دریافت چک‌های صادره از دسته چک‌های جدید مستلزم ورود به سامانه صیاد و ثبت تأییدیه (تأیید دریافت) توسط گیرنده است.

شامل تمامی چک ها با ظاهر و مندرجات جدید که زمان توزیع آن توسط بانک مرکزی اعلام می‌شود.

بله - تا زمان پایان برگ‌های دسته چک های قدیمی و دریافت دسته چک های با ظاهر و مندرجات جدید صدور و وصول چک‌ها به شکل سابق تداوم می‌یابد.

بله ولی مستلزم ثبت مراتب صدور در سامانه صیاد است. (در مورد چک های با ظاهر و مندرجات جدید)

خیر این اشخاص مطابق ضوابط ابلاغی بانک مرکزی اساساً امکان افتتاح حساب جاری نخواهند داشت.

مناط اعتبار و محوریت با اطلاعات سامانه صیاد است و در صورت مغایرت، بانک از پرداخت وجه چک خودداری می‌کند. در ادامه درصورت درخواست دارنده چک، بانک نسبت به صدور گواهی عدم پرداخت اقدام می‌کند.

در اصلاحیه جدید سال 1397 قانون صدور چک علاوه بر شخص صاحب حساب، وکیل یا نماینده (اعم از مدیر یا سایر نمایندگان شرکت) که اقدام به صدور (امضاء) چک به نیابت از شخص صاحب حساب می نمایند، مسؤلیت داشته و مشمول محرومیت های قانونی می گردند.

فرم تماس با ما

تمامی حقوق این سایت متعلق به بانک مسکن می باشد.